Edebiyattan siyasete erkeklerin, kad\u0131nlarla \u015fehirleri \u00f6zde\u015fle\u015ftirmesi yayg\u0131n bir davran\u0131\u015ft\u0131r. \u015eehir (\u00f6rne\u011fin \u0130stanbul, \u0130zmir vs\u2026) \u015fiirlerde sevgiliye benzetilir. Ya da erkek bir komutan \u015fehre sahip olmay\u0131, onu fethetmeyi ama\u00e7lar. Erkeklerin kad\u0131nlarla \u015fehirleri \u00f6zde\u015fle\u015ftirmesinin ard\u0131nda kad\u0131nlar\u0131 fethedilen, sahiplenilen, kazan\u0131lan bir nesne olarak g\u00f6r\u00fcp kendilerini de sahip, fetheden, kahraman olarak g\u00f6rme istekleri bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
\u201c\u0130zmir mahallenin en g\u00fczel k\u0131z\u0131, kim istemez ki\u2026\u201d; \u201cBen Ferhat, \u0130zmir \u015eirin\u201d; \u201cUyuyan bir g\u00fczel var. Bir \u00f6p\u00fcc\u00fck bekliyor. Biz \u00f6pece\u011fiz, uyand\u0131raca\u011f\u0131z, silkeleyece\u011fiz, aya\u011fa kald\u0131raca\u011f\u0131z\u201d; \u201cYa\u015fad\u0131\u011f\u0131 kentle fl\u00f6rt etmeyen, o kenti hissetmeyen biri, o \u015fehrin ba\u015fkan\u0131 olmamal\u0131. \u00c7ok kolay yanl\u0131\u015f yapar. \u00c7ok kolay ihanet eder. \u00c7ok kolay terk eder. Ben \u00f6yle de\u011filim\u201d gibi s\u00f6zler de yerel se\u00e7imlerde \u0130zmir ve \u0130stanbul b\u00fcy\u00fck\u015fehir belediye ba\u015fkanl\u0131klar\u0131na aday olan AKP\u2019li ve CHP\u2019li \u201cerkek\u201dlerin s\u00f6zleri. G\u00f6zleri kararm\u0131\u015f bir bi\u00e7imde belediyeleri kazanmak i\u00e7in h\u0131rslanm\u0131\u015f bu erkekler, ba\u015fkan olunca \u015fehrin sahibi de olacaklar\u0131n\u0131 san\u0131yorlar. Bu s\u00f6zlerin s\u00f6ylenmesinde de cinsiyet\u00e7i devletli siyasetin, ataerkil sistemin ve iktidar\u0131n fetih siyasetinin\/s\u00f6ylemlerinin etkisi apa\u00e7\u0131k ortada.<\/p>\n
Tarihte Kentler ve Kad\u0131nlar<\/p>\n
Fethetmek \u00fczerinden olmasa bile kentleri kad\u0131nlarla \u00f6zde\u015fletirmenin yanl\u0131\u015f noktalar\u0131 bulunmaktad\u0131r. Kentlere bu \u015fekilde y\u00f6neltilen kad\u0131n yak\u0131\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131n cinsiyet\u00e7i olmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra kentlerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131, geli\u015fmesi ve d\u00fcnyan\u0131n genelinde hakim yerle\u015fim alan\u0131 olmas\u0131yla kad\u0131nlar\u0131n toplumsal ya\u015famdaki yeri aras\u0131ndaki ili\u015fkiye de de\u011finmek gerekmektedir. Kad\u0131nlar i\u00e7in kentler ne anlam ifade etmektedir? Kad\u0131nlar kentin neresinde bulunmaktad\u0131r?<\/p>\n
Tarihsel ve arkeolojik pek \u00e7ok veriye dayanarak a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde s\u00f6yleyebiliriz ki kent; tarihi, felsefesi, \u00f6rg\u00fctlenmesi, planlanmas\u0131 ve politikalar\u0131, kad\u0131nlar\u0131n ya\u015famlar\u0131ndan ve var olu\u015flar\u0131ndan kaynaklanan ger\u00e7eklikleri ve onlar\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 yok sayan, \u00f6tekile\u015ftiren ataerkil de\u011fer ve pratiklerle y\u00fckl\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n
Siyasi, dini veya ekonomik iktidar yap\u0131lar\u0131n\u0131n birer merkez haline gelmesi sonucu ortaya \u00e7\u0131kan kentlerin, bir ba\u015fka iktidar bi\u00e7imi olan ataerkiyle ili\u015fkisi apa\u00e7\u0131k ortadad\u0131r. Kentlerin ilk ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemler sistematik iktidar yap\u0131lar\u0131n\u0131n ve devletlerin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemlerdir ve erkekler devletli toplum yap\u0131s\u0131n\u0131n etkin \u00f6zneleri olmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n
Bin y\u0131llard\u0131r iktidarlar ataerkil sistemi \u00fcretirken mekan\u0131 da ataerkil bi\u00e7imde \u00fcretip planlamaktad\u0131r. Yani kent planlamas\u0131n\u0131n kentin cinsiyet\u00e7i \u201cdo\u011fa\u201ds\u0131n\u0131 yeniden \u00fcretme ve s\u00fcrd\u00fcrme i\u015flevi de bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
Richard Sennett\u2019in Ten ve Ta\u015f kitab\u0131nda bahsetti\u011fi gibi, Yunanl\u0131lar\u2019\u0131n insan v\u00fccudu anlay\u0131\u015f\u0131, farkl\u0131 s\u0131cakl\u0131klara sahip v\u00fccutlar i\u00e7in farkl\u0131 ya\u015fam bi\u00e7imleri ve farkl\u0131 kent mekanlar\u0131n\u0131 beraberinde getiriyordu. Bu farklar \u015fehirde var olan cinsiyet ayr\u0131m\u0131nda g\u00f6r\u00fcl\u00fcr k\u0131l\u0131nmaktayd\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc kad\u0131nlar\u0131n erkeklerin daha so\u011fuk versiyonlar\u0131 olduklar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyordu ve kad\u0131nlar \u015fehirde \u00e7\u0131plak olarak boy g\u00f6stermiyorlard\u0131. Eski Yunan evlerinin y\u00fcksek duvarlar\u0131 ve \u00e7ok az penceresi bulunmakta; evlerde odalar bir i\u00e7 avlunun etraf\u0131nda s\u0131ralanmaktayd\u0131. Evin i\u00e7inde adeta haremlik-selaml\u0131k sistemine benzer bir sistem hakimdi. Evli kad\u0131nlar, konuklar\u0131n a\u011f\u0131rland\u0131\u011f\u0131 oda olan \u201candron\u201dda asla g\u00f6r\u00fcnmezler; andronda verilen i\u00e7kili davetlerde sadece kad\u0131n k\u00f6leler ve yabanc\u0131 kad\u0131nlar bulunurdu.<\/p>\n
Ayr\u0131ca Eski Yunan kentlerinde erkekler aras\u0131 tart\u0131\u015fma toplant\u0131lar\u0131na kat\u0131labilen ve kentin \u201ceril mekanlar\u201d\u0131nda bulunabilen, soylularla cinsel ili\u015fkiye giren hetereler olmu\u015ftur. Hetere d\u0131\u015f\u0131ndaki kentli kad\u0131na, a\u00e7\u0131k\u00e7a ya da \u00fcst\u00fc \u00f6rt\u00fcl\u00fc bir bi\u00e7imde yasak olan, yasak olmasa bile giri\u015fi belli ko\u015fullara ba\u011fl\u0131 tutulan kentsel mekanlar bulunmaktad\u0131r. Bu mekanlar; tap\u0131nak, y\u00f6netim mekanlar\u0131 ve paralar\u0131n sakland\u0131\u011f\u0131 hazine i\u015flevlerini g\u00f6ren akropolis ya da \u201chalk\u201d toplant\u0131lar\u0131n\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 agora b\u00f6l\u00fcmleri olmu\u015ftur.<\/p>\n
16. y\u00fczy\u0131l Avrupa kentlerinde kitapl\u0131klara girme ayr\u0131cal\u0131\u011f\u0131na sahip olan kad\u0131nlar, t\u0131pk\u0131 hetereler gibi, yaln\u0131zca sarayl\u0131 seks i\u015f\u00e7ileri olan kortizanlar olmu\u015ftur. O d\u00f6nemde kentlerde k\u00fct\u00fcphaneler, \u00fcniversite kamp\u00fcslerinin belli alanlar\u0131, politika ve halk meclisleri, kul\u00fcpler, dernekler, kahvehaneler gibi alanlar kad\u0131nlara engellenmi\u015ftir.<\/p>\n
Modern d\u00f6nemde 20. y\u00fczy\u0131l kentleri de net bir \u015fekilde farkl\u0131la\u015fm\u0131\u015f toplumsal cinsiyet rollerini yans\u0131tan ve daha da g\u00fc\u00e7lendiren bir yap\u0131ya sahip olmu\u015ftur. Kapitalizmin geli\u015fimi ile birlikte yeni \u00fcretim bi\u00e7imi kad\u0131na y\u00fckledi\u011fi rollerle ataerkil sistemi g\u00fc\u00e7lendirmi\u015ftir. Kad\u0131n evin d\u0131\u015f\u0131nda, kentte ba\u015fka bir mekanda da \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015f, mevcut kentsel yap\u0131, kad\u0131nlar\u0131n ikili rol\u00fcn\u00fcn zorluklar\u0131n\u0131 daha da a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Evlerin ve konut alanlar\u0131n\u0131n tasar\u0131m\u0131 b\u00fct\u00fcn zaman\u0131n\u0131 ev ya\u015fam\u0131n\u0131 d\u00fczenlemeye ay\u0131ran bir ki\u015fi \u00fczerinden ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Kentsel mimari de, merkezi, erke\u011fin rol model oldu\u011fu ve onun ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 temele alan bir bi\u00e7imde uygulanmaktad\u0131r. 183 cm boyunda erkek baz al\u0131nmakta; standart bedenler ve standart cinsiyet normlar\u0131 \u00fczerinden standart mek\u00e2nlar olu\u015fturulmaktad\u0131r.<\/p>\n
Kentlerin Cinsiyet\u00e7i Yap\u0131s\u0131ndan \u00d6zg\u00fcrl\u00fck \u00c7\u0131kar M\u0131?<\/p>\n
Kentler, genel itibariyle, tarih boyunca toplumsal cinsiyete dayal\u0131 norm ve kimliklerin \u00fcretim, t\u00fcketim ve yeniden \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerinde en \u00f6nemli mek\u00e2n olmu\u015flard\u0131r. Kent planlar\u0131 kad\u0131nlar\u0131n eve kapanmas\u0131 \u00fczerine yap\u0131lagelmi\u015ftir. Geleneksel aile norm olarak al\u0131n\u0131r ve kent \u201ckad\u0131n\u0131n yeri evidir\u201d anlay\u0131\u015f\u0131yla tasarlanm\u0131\u015ft\u0131r. Kad\u0131nlar\u0131n kentin erkek bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla olu\u015fturulan i\u015fleyi\u015f mekanizmas\u0131n\u0131n i\u00e7inde yer almad\u0131klar\u0131n\u0131; kapitalist ekonomide veya mecliste olmalar\u0131n\u0131n ise b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc bir kad\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc yaratmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlatmak gerekmektedir. Bu anlamda \u00fczerinde durulmas\u0131 gereken nokta, kad\u0131nlar\u0131n \u201ckamusal alan\u201da ve erkeklerin erkek siyasetinin hedefi olan kentin planlanmas\u0131nda ve \u00f6rg\u00fctlenmesinde daha \u00e7ok kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flamak de\u011fildir.<\/p>\n
\u0130ktidarlar taraf\u0131ndan \u00fcretilen ve yeniden \u00fcretilen kentlerin merkeziyet\u00e7i ve iktidarl\u0131 yap\u0131s\u0131 sebebiyle kad\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcrle\u015fme mekan\u0131 olamayaca\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlatmak gerekir. Buradan elbette pastoral bir bi\u00e7imde \u201ck\u00f6ye geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u201d yakla\u015f\u0131m\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Kad\u0131nlar ataerkil sistemi ve onunla ili\u015fkili olan t\u00fcm iktidar bi\u00e7imlerini ortadan kald\u0131rmay\u0131 hedeflerken erk\u2019ek (iktidarl\u0131) kentsel mekan\u0131 da ortadan kald\u0131r\u0131p bedensel-d\u00fc\u015f\u00fcnsel ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 tam olarak kar\u015f\u0131layacaklar\u0131, d\u00fc\u015flerini ve hayallerini ger\u00e7ekle\u015ftirebilecekleri kolektif \u00f6zg\u00fcr ya\u015fam alanlar\u0131n\u0131 kuracaklard\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Edebiyattan siyasete erkeklerin, kad\u0131nlarla \u015fehirleri \u00f6zde\u015fle\u015ftirmesi yayg\u0131n bir davran\u0131\u015ft\u0131r. \u015eehir (\u00f6rne\u011fin \u0130stanbul, \u0130zmir vs\u2026) \u015fiirlerde sevgiliye benzetilir. Ya da erkek bir komutan \u015fehre sahip olmay\u0131,…<\/p>\n